پل شهرستان

افزودن به موارد مورد علاقه
اشتراک گذاری

توضیحات

قدیمی‏ترین پل زاینده‏ رود است كه به عقیده بعضی از محققین اساس امروز آن ساسانی است ولی ریشه و پایه هخامنشی دارد و قسمتهای

tour logo

قدیمی‏ترین پل زاینده‏ رود است كه به عقیده بعضی از محققین اساس امروز آن ساسانی است ولی ریشه و پایه هخامنشی دارد و قسمتهای فوقانی آن الحاقاتی از آثار دوره دیالمه و سلاجقه را در بر می‏گیرد. این‌ پل‌ قدیمی‌ در ناحیه‌ «جی‌ قدیم‌» ‌ واقع‌ شده‌ و از نظر معماری‌ فوق‌العاده‌ جالب‌ توجه‌ است‌ و یكی از پل های باستانی است كه در چهاركیلومتری مشرق اصفهان واقع و از دو طرف از آن پل عبور می‏كنند. یكی از خیابانهای مشتاق و سارویه و از دامنه تپه اشرف و دیگر از دالان بهشت؛ در دوطرف این پل بیشه و باغها و آپارتمانهای تابستانی وجود دارد.

این پل از نظر معماری بسیار جالب و بعقیده باستان شناسان مربوط به دوره ساسانیان است و پایه ‏های آن بر روی سنگهای طبیعی كف رودخانه استوار گردیده است عده‏ای هم ساختمان آن را به دوره دیلمیان مربوط می ‏دانند. این پل در نه كیلومتری مشرق پل خواجو واقع شده است ثبت این پل در گردش اداری است.

امروزه این پل را پل شهرستان می‏ نامند، ولی در روزگاران قدیم جسر حسین و پل جی هم نامیده می‏شده. از نویسندگان قدیم، مفضل بن سعدبن‏حسین مافروخی اصفهانی در كتاب خود بنام محاسن اصفهان، از این پل بنام جسر حسین یاد كرده است و قصرهایی كه نزدیك این پل بنا شده بوده را ستوده است. با توجه به مطالب كتب تاریخی و آثار به دست آمده كه به آن اشاره خواهد شد، پل مذكور از پل‏های معروف اصفهان در دوران دیلمیان و سلجوقیان بوده است. بر پایه شباهت پل شهرستان با پل‏های ساسانی خوزستان، مانند: پل شادروان شوشتر و پل دزفول، اساس و بنیاد این پل را به دوران ساسانی نسبت داده‏اند. زیرا توجه ساسانیان به پل سازی كه یكی از لازمه‏های شهرهای كنار رودخانه یا است شهرت دارد.

اقدامات ساسانیان در زمینه ایجاد تاسیسات زیربنایی، نظیر جاده، پل، سد و كانال‏های آبرسانی، نشانه‏ای از توجه آنها به برنامه ریزی عمرانی است و از پیش می‏توان پذیرفت كه شكوفایی زندگی شهری با جمعیت رو به افزایش شهرها، بدون وجود تجهیزات فوق، امكان‏پذیر نبوده است. برخی از آثار بجا مانده از تاسیسات ساسانی و همچنین اشارات مورخین اسلامی به جنبه هایی از اقدامات مزبور، بیانگر توجه ساسانیان به هر دو نوع برنامه ریزی فوق الذكر است. افزایش جمعیت و گسترش ابعاد شهرها، بی شبهه مسایل متعدی بر كارگردانان عصر ساسانی مطرح می‏كرد كه از آن جمله، مشكل تامین آب مردم بود. ساسانیان سدهای متعدد بدین منظور ایجاد كردند و به توزیع آب، میان شهرنشینان اهتمام نمودند. سپس با استفاده از نوشته ‏های اصطخری و این حوقل در می‏یابیم كه حتی قرنها پس از اسلام، اداره تقسیم آب در شهرهایی چون سمرقند، به عهده زرتشتیان بود.

سمرقند، منبع آبی مهم و شبكه توزیعی از لوله‏های فلزی (قلعی) داشت و نموداری از ابتكارات ارزنده ساسانیان به شمار می‏رفت. توزیع آب در محلات نیشابور نمونه دیگری از اقدامات ساسانیان در زمینه تاسیسات آبرسانی شهر ی است. در زمان قدیم، آب رودخانه‏ای را كه از طرف شمال به شهر نیشابور سرازیر می‏شد، از زیرزمین به داخل شهر می‏آوردند و آن را پس از رسیدن به شهر، به وسیله رشته‏های متعدد قنوات به محله‏های و خانه‏ها تقسیم می‏كردند. به طوری كه تقریباً بیشتر مناطق، دارای آب جاری بوده است.

تقسیم آب زاینده رود نیز همانطور كه ذكر شد، به اردشیر بابكان نسبت داده شده است. شاید احداث مادی ‏های اصفهان نیز از اقدامات دوره ساسانی باشد. این رسته یادآور می ‏شود كه نامگذاری رودخانه زرین رود (زاینده رود) از اقدامات اردشیر بابكان بوده است.

● مصالح ساختمان به كار رفته در پل شهرستان

الف) سنگ: از لاشه سنگ و ملات برای ساختن پل استفاده شده است.

ب) آجر : در ساختمان پل و بنای موسوم به گمرك خانه، از آجر استفاده شده است. ابعاد آجرها به این شرح است ۲۵*۲۵*۵ سانتیمتر، قرمز رنگ ۲۶*۲۶*۵ سانتیمتر، كرمی مایل به سبز.

پ) خشت: ابعاد خشت‏ها به علت اندودی كه در اثر مرمت‏های مكرر بر روی آن انجام شده، نامشخص می ‏باشد. از خشت، در ساختمان گمرگ خانه پل استفاده شده است.

● خصوصیات پل شهرستان

طول پل مزبور از ستون مدور آجری تا انتهای سنگفرش قدیمی، در حدود ۱۰۵ متر و عرض آن از ۴/۲۵ تا۵ متر متغیر است. جهت پل، شمالی - جنوبی با كمی انحراف است. انحراف آن از فاصله چهل متری از سمت جنوب آغاز می‏گردد كف پل هموار نیست، بلكه از مركز پل در دو سمت دارای شیب ملایمی است.

پل شهرستان دارای یازده چشمه و دوازده پایه سنگی بزرگ است دو دهنه كناری آن، مربوط به نهرهای منشعب از رودخانه است. بر روی هر كدام از پایه ‏های سنگی، یك طاقنما دیده می‏شود كه از پایه سوم (سمت جنوب) شروع شده و تعداد آنها به هشت عدد می ‏رسد، ابعاد آنها متفاوت است در سمت شمال پل، بنایی از خشت و آجر ساخته شده كه سقف آن فرو ریخته بود. بنا دارای اتاق كوچك و دو طاقنما به عرض ۱/۱۶ متر و ارتفاع ۹۳ سانتیمتر می‏باشد. این ساختمان به گمرك خانه شهرت دارد كه مرمت كرده و به صورت چاپخانه سنتی در آورده ‏اند.

در یكی از جرزها، یك ستون مدور آجری به ارتفاع ۱/۳۰ سانتیمتر به دست آمده كه ابعاد آن ۲۵*۱۷/۵*۵ سانتیمتر و قرمز رنگ می ‏باشد آجرها، به دلیل اینكه بتوانند ستون دایره‏ای شكل ایجاد كنند، به صورت ذوزنقه‏ای ساخته شده ‏اند.

● شیوه ساختمان پل

همانطور كه ذكر شد، پل بر بستر صخره‏ای رودخانه احداث شده است. در زمان‏های باستان، برای ایجاد پل‏ها، بستر صخره‏ای رودخانه انتخاب می‏شد. همچنین محل مورد نظر را در جایی انتخاب می‏كردند كه رودخانه باریك شده است. این شیوه، برای ا